Uz. Dr. Ayşe Yıldız – Nöroloji Uzmanı
“Bayıldım, önemli bir şey değildir.” Bu cümleyi hastalarımdan sık duyuyorum. Oysa her bayılma aynı nedenden kaynaklanmaz. Bazı bayılmalar tamamen iyi huylu ve geçici nedenlerle ortaya çıkabilirken, bazı durumlarda altta yatan kalp, dolaşım veya nörolojik bir problemin ilk belirtisi olabilir.
Bu nedenle özellikle ilk kez yaşanan, tekrarlayan veya nedeni açıklanamayan bayılmaların mutlaka değerlendirilmesi gerekir.
Bayılma nedir?
Bayılma, tıbbi adıyla senkop, beyne giden kan akımının kısa süreli olarak azalması sonucunda gelişen, geçici bilinç kaybıdır.
Genellikle kişi kısa süre içinde kendiliğinden bilincine döner. Bayılmadan önce baş dönmesi, gözlerde kararma, terleme, bulantı, halsizlik, sıcaklık hissi veya görmede daralma gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
Her bilinç kaybı bayılma değildir.
Örneğin epileptik nöbetler de bilinç kaybına neden olabilir ve bazı nöbetler dışarıdan bakıldığında bayılmaya oldukça benzeyebilir. Bu nedenle olayın nasıl başladığı, ne kadar sürdüğü, kişinin olay sırasında ne yaşadığı ve sonrasında nasıl toparlandığı tanı açısından çok önemlidir.
Bayılmanın en sık nedenleri nelerdir?
Bayılmanın birçok farklı nedeni olabilir.
1. Vazovagal bayılma
En sık karşılaştığımız bayılma nedenlerinden biridir.
Uzun süre ayakta kalmak, yoğun stres, korku, ağrı, kan görme, aşırı sıcak veya bazı duygusal durumlar tetikleyici olabilir.
Bayılmadan önce genellikle:
- Baş dönmesi
- Bulantı
- Terleme
- Halsizlik
- Gözlerde kararma
- Sıcaklık hissi
gibi belirtiler görülür.
Kişi bu belirtileri fark ettiğinde hemen oturmalı veya güvenli bir şekilde uzanmalıdır. Erken önlem almak düşmeye bağlı yaralanmaları da önleyebilir.
2. Tansiyon düşmesine bağlı bayılma
Özellikle oturur veya yatar pozisyondan hızlı kalkıldığında tansiyon düşebilir.
Bu durum ortostatik hipotansiyon olarak adlandırılır.
Yeterince sıvı almamak, aşırı terleme, bazı ilaçlar ve çeşitli sağlık sorunları bu duruma zemin hazırlayabilir.
Özellikle yaşlı kişilerde tekrarlayan baş dönmesi ve bayılmaların bu açıdan değerlendirilmesi önemlidir.
3. Kalp kaynaklı bayılmalar
Bayılmanın her zaman nörolojik bir nedeni yoktur.
Bazı kalp ritim bozuklukları veya kalbin yapısal hastalıkları da bayılmaya neden olabilir. Bu nedenle özellikle ani başlayan ve hiçbir uyarıcı belirti olmadan gelişen bayılmalar dikkatle değerlendirilmelidir.
Özellikle bayılma;
- Egzersiz sırasında ortaya çıkıyorsa,
- Çarpıntıyla birlikteyse,
- Yatarken gerçekleşiyorsa,
- Göğüs ağrısı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa,
- Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa,
kalp kaynaklı nedenler mutlaka araştırılmalıdır.
Bayılma ile epilepsi nöbeti nasıl ayırt edilir?
Hastaların bana en sık sorduğu sorulardan biri de budur.
“Bayıldım ama acaba epilepsi olabilir mi?”
Bu ayrımı yalnızca olayın birkaç saniyesini düşünerek yapmak mümkün değildir.
Bayılmanın öncesinde yaşananlar, bilinç kaybının süresi, kişinin düşme şekli, olay sırasında meydana gelen hareketler ve sonrasında ne kadar sürede kendine geldiği değerlendirilmelidir.
Bu nedenle ilk kez yaşanan veya tekrarlayan açıklanamayan bilinç kayıplarında nörolojik değerlendirme önem taşır.
Her bayılan hastaya otomatik olarak beyin MR’ı veya EEG yapılması ise doğru bir yaklaşım değildir. Tetkikler hastanın öyküsü ve muayene bulgularına göre planlanmalıdır.
Bayılmadan önce ne yapmalıyız?
Kişi henüz bilincini kaybetmemiş ancak bayılacak gibi hissediyorsa, öncelikle düşme riskini ortadan kaldırmak gerekir.
Ayakta kalmaya çalışmak yerine güvenli bir şekilde oturmak veya uzanmak önemlidir.
Baş dönmesi, göz kararması, terleme ve halsizlik gibi belirtiler devam ediyorsa kişinin yalnız bırakılmaması gerekir.
Bilinci tamamen kapanmış bir kişiye ise ağızdan yiyecek veya içecek verilmemelidir.
Kişinin solunumu ve genel durumu kontrol edilmelidir. Bilinç hızlı şekilde geri dönmüyorsa veya ciddi bir belirti varsa acil yardım çağrılmalıdır.
Hangi bayılmalar ciddiye alınmalı?
Özellikle şu durumlarda bayılma mutlaka ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir:
• İlk kez bayılma yaşanması
• Nedeni açıklanamayan bayılmalar
• Tekrarlayan bayılmalar
• Egzersiz sırasında bayılma
• Yatarken bayılma
• Bayılma öncesinde çarpıntı olması
• Göğüs ağrısı veya nefes darlığının eşlik etmesi
• Bayılma sırasında ciddi yaralanma oluşması
• Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunması
• Bayılma sonrasında uzun süren bilinç bulanıklığı olması
Bu özelliklerden bazıları kalp kaynaklı ciddi nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir.
Bayılma şikâyeti olan hastada hangi değerlendirmeler yapılır?
Bayılmanın nedenini anlamanın ilk adımı hastayı ayrıntılı olarak dinlemektir.
“Ne zaman oldu?”
“Bayılmadan önce ne yapıyordunuz?”
“Öncesinde baş dönmesi veya göz kararması oldu mu?”
“Çarpıntı hissettiniz mi?”
“Ne kadar süre bilinçsiz kaldınız?”
“Olaydan sonra kendinize ne kadar sürede geldiniz?”
“Daha önce benzer bir durum yaşadınız mı?”
Bu soruların cevapları tanı açısından çok değerlidir.
Muayenenin ardından gerekli görülürse tansiyon ve nabız değerlendirmesi, EKG, kan tetkikleri, ritim takibi veya nörolojik incelemeler planlanabilir. Hangi tetkiklerin gerekli olduğu hastanın öyküsüne ve muayenesine göre belirlenir.
Ayşe Yıldız uyarıyor
Bayılmayı yalnızca “tansiyonum düştü” diyerek geçiştirmeyin.
Özellikle ilk kez yaşanan, tekrarlayan veya nedeni açıklanamayan bayılmaların altında yatan neden araştırılmalıdır.
Bazen basit bir vazovagal bayılma olabilir. Bazen tansiyon düşüklüğü söz konusu olabilir. Bazen ise nörolojik veya kalp kaynaklı daha ayrıntılı bir değerlendirme gerekebilir.
Önemli olan bayılmanın kendisini değil, nedenini ortaya koymaktır.
Uz. Dr. Ayşe Yıldız
Nöroloji Uzmanı
Bayılma için hangi doktora gidilir?
Bayılma şikâyeti olan kişilerin değerlendirilmesinde, öncelikle olayın nedeninin ortaya konulması gerekir. Bayılma nörolojik bir nedenden kaynaklanabileceği gibi tansiyon düşüklüğü, ritim bozuklukları veya başka sağlık sorunlarıyla da ilişkili olabilir.
Özellikle ilk kez yaşanan, tekrarlayan veya nedeni açıklanamayan bayılmalarda nöroloji değerlendirmesi önemlidir.
Uz. Dr. Ayşe Yıldız, hastanın öyküsü ve nörolojik muayenesini değerlendirerek bayılmanın özelliklerini ayrıntılı biçimde inceler. Gerekli durumlarda EEG, beyin görüntüleme veya diğer tetkiklerin gerekip gerekmediğine karar verilir. Kalp kaynaklı bir neden düşünülmesi halinde ise kardiyoloji değerlendirmesi de planlanabilir.
Bayılma her zaman epilepsi midir?
Hayır. Bayılma ile epileptik nöbet birbirinden farklı durumlardır. Ancak bazı nöbetler bayılmaya benzeyebilir. Bu nedenle yalnızca “kısa süreli bilinç kaybı yaşadım” bilgisiyle tanı koymak doğru değildir.
Olayın öncesinde ne olduğu, kişinin nasıl düştüğü, bilinç kaybının süresi, olay sırasında ortaya çıkan hareketler ve sonrasında ne kadar sürede normale döndüğü tanı açısından önem taşır.
Özellikle tekrarlayan ve açıklanamayan bilinç kayıpları mutlaka değerlendirilmelidir.
Kırıkkale Nöroloji Doktoru Ayşe Yıldız uyarıyor
Bayılmayı her zaman “tansiyonum düştü” diyerek geçiştirmeyin.
Özellikle ilk kez ortaya çıkan, tekrarlayan veya nedeni açıklanamayan bayılmaların altında yatan neden araştırılmalıdır.
Bazen basit bir vazovagal bayılma söz konusu olabilir. Bazen tansiyon düşüklüğü olabilir. Bazı durumlarda ise nörolojik veya kalp kaynaklı daha ayrıntılı bir değerlendirme gerekebilir.
Bayılmanın kendisinden çok, nedenini ortaya çıkarmak önemlidir.
Uzm. Dr. Ayşe Yıldız
Nöroloji Uzmanı
Kırıkkale Özel Yaşam Hastanesi
